| تبليغات | X |
با كودكان پرخاشگر چگونه رفتار كنيم
امروزه بسياري از خانوادهها از خشونت و پرخاشگري فرزندان خود شكايت دارند. آنها تمايل دارند كه علت اين رفتارها را بدانند و راههاي پيشگيري و اصلاح رفتار را در اين زمينه به كار گيرند. در اين نوشتار به تعريف رفتار پرخاشگرانه پرداخته ميشود، انواع آن بيان ميگردد و راههاي مناسب مقابله با پرخاشگري مورد بررسي قرار ميگيرد.
تعريف پرخاشگري
پرخاشگري يك نوع رفتاري است كه از خشم و عصبانيت نشات ميگيرد. اين رفتار را ميتوان به دو گروه تقسيمبندي كرد:
- پرخاشگري خصمانه؛ رفتاري است كه به منظور صدمه و آزاررساندن به ديگري يا ديگران ابراز ميشود؛ و هدف در آن صرفاً آزاررساندن است. براي مثال، كودكي كودك ديگر را ميزند و يا در مدارس ديده ميشود كه زنگهاي تفريح، كودكان در حياط مدرسه بعضاً به كتككاري ميپردازند.
- پرخاشگري وسيلهاي؛ رفتاري است كه فرد به وسيله آن خواستار بهدستآوردن هدفي ديگر است و ابداً قصد حمله به ديگران يا اذيت كردن آنها را ندارد. البته در اين ميان ممكن است لطمهاي نيز به كسي وارد شود. براي مثال، كودكي بزهكار كيف خانمي را ميربايد تا به اين وسيله مورد تشويق و تاييد گروه همسالان قرار گيرد.
ممكن است پرخاشگري جنبه انتقامگيري نيز داشته باشد. يعني كودكي كه مورد اذيت و آزار قرار گرفته و نتوانسته خشم خود را ابراز كند، اكنون با پرخاشگري به كاهش اضطراب خود ميپردازد. در اين جا پرخاشگري وسيلهاي است كه كودك با توسل به آن ميخواهد به هدف خود يعني كاهش اضطراب دست يابد.
جهت پرخاشگري ممكن است به يكي از اين دو صورت باشد:
الف) پرخاشگري دروني
ب) پرخاشگري بيروني
چنانچه جهت پرخاشگري به طرف درون باشد، كودك خشم را به درون خود ميافكند و دچار خشم فروخورده ميشود. پيامد چنين عملي ميتواند افسردگي نيز باشد. كودكان افسرده در واقع از دست خودشان عصباني هستند. خشم دروني عصبانيت و نارضايتي از خود را به وجود ميآورد.
خشم بيروني؛ كودك ممكن است خشم خود را به صورت رفتارهايي از قبيل فريادكشيدن، پا به زمين كوبيدن يا پرتابكردن اشيا بروز دهد.
علل خشونت و پرخاشگري در كودكان
1- الگوپذيري كودكان از والدين
يكي از دلايل بسيار مهم پرخاشگري در كودكان يادگيري است. يعني كودكاني كه الگوهاي رفتاري پرخاشگرانه داشتهاند، همانند الگوهاي خود رفتار ميكنند. چنانچه پدر يا مادري خلقوخويي عصباني و پرخاشگر داشته باشند، مسلماً فرزندشان نيز پرخاشگر خواهد شد. اين رفتار توسط كودك ياد گرفته ميشود. از آن جا كه كودكان با والدين همانندسازي ميكنند، بنابراين بسياري از رفتارهاي پدر و مادر ناخودآگاه توسط فرزندان فراگرفته ميشود. توضيح اين كه فرايند همانندسازي كاملاً ناخودآگاه صورت ميپذيرد.
نكته ديگر اين كه حتماً لازم نيست والدين با خودِ كودك پرخاشگري كرده باشند؛ چنانچه او شاهد رفتارهاي خشونتبار پدر و مادر با افراد ديگر نيز باشد، اين گونه رفتار را فراميگيرد. بنابراين كودكان از طريق مشاهده، رفتارهاي والدين را ميآموزند.
بر اين نكته تاكيد ميكنم كه كودكان با چشمان خود ميآموزند؛ يعني آن چه را مشاهده ميكنند، ياد ميگيرند؛ حتي اگر آن رفتار به طور مستقيم در مورد خود آنها صورت نگيرد.
2- كودكان ناكام پرخاشگر ميشوند
ناكامي يكي از مسائلي است كه به پرخاشگري ميانجامد. وقتي كودك به هدف خود دست نيابد و ناكام شود، يكي از رفتارهايي كه از او سر ميزند پرخاشگري است.
3- اضطراب و پرخاشگري
كودكان مضطرب نميتوانند كودكان آرامي باشند. آنها رفتارهايي پرخاشگرانه از خود بروز ميدهند؛ البته بلافاصله پشيمان ميشوند و از والدين خود عذرخواهي ميكنند. اگر از كودك مضطرب بپرسيم كه چرا پرخاش ميكني و عصباني هستي؛ خواهد گفت نميدانم.؛ يا خواهد گفت دست خودم نيست.
پس چنانچه كودكي بلافاصله بعد از عصبانيت و پرخاشگري پشيمان شد و عذرخواهي كرد، علت پرخاشگري او اضطراب است. براي ازبينبردن خشم كودك بايستي اضطراب و نگراني وي را شناسايي كنيم و در رفع آن بكوشيم.
4- پرخاشگري، نشانهاي از تضادهاي دروني
گاهي كودكان در دوگانگي و تضادهاي دروني قرار ميگيرند. يا بهتر بگوييم، گاهي بر سر دوراهيهايي گير ميكنند و نميدانند كدام راه را انتخاب كنند؛ و اين حالت آنها را دچار تعارض، اضطراب و خشم ميكند. براي مثال كودكي كه دوست دارد نزد مادرش در منزل بماند و از طرفي وقتي ميبيند تمام كودكان به مدرسه ميروند، همزمان تمايل به مدرسهرفتن نيز دارد، دچار دوگانگي ميشود.
به كودكان خود كمك كنيم كه در دوراهيهاي زندگي، مدتي طولاني قرار نگيرند. آنها بايستي بهسرعت و بادقت درستترين كار را انجام دهند.
5- پرخاشگري و افسردگي
پرخاشگري و كجخلقي در كودكان چنانچه با علامتهاي ديگر همراه باشد، ميتواند نشانهاي از افسردگي باشد كه در اين صورت لازم است شرايط زندگي كودك تمام و كمال مورد بررسيقرار گيرد.
6- پرخاشگري؛ بيماريها؛ مصرف دارو
بعضي از بيماريها به مصرف دارو نياز دارد و ممكن است از عوارض جانبي داروها كجخلقي و رفتارهايي باشد كه خشونت را برميانگيزند.
7- خشونت و مدرسه
گاهي كودكان در مدرسه قرباني خشونت ميشوند؛ و اين قربانيشدن باعث ميشود كه خود آنها نيز عامل خشونت شوند. عواملي كه به خشونت در مدرسه ميانجامند، عبارتند از:
- وقتي كودكي توسط دانشآموزان ديگر مورد تمسخر قرار گيرد.
- وقتي كودكي توسط دانشآموزان ديگر كتك بخورد و قادر به دفاع از خود نباشد.
- وقتي كودكي هميشه از مشاجرات فرار ميكند و حتي در مواقعي به گريه متوسل ميشود.
- وقتي كودكي مرتب اشيا، وسايل و پول خود را گم ميكند.
- وقتي كودك از لحاظ ظاهري (پارگي لباس و يا نامناسببودن آن) مورد تمسخر قرار ميگيرد.
-خجالتيبودن و سكوت مكرر در كلاس.
-افت تحصيلي، افسردگي و ناراحتبودن.
اين عوامل كودك را قرباني خشونت ديگران ميكند و خود كودك نيز عامل خشونت ميشود و رفتارهاي پرخاشگرانه از او سر خواهد زد.
درمان
براي درمان پرخاشگري در كودكان اولين گام اين است كه نوع پرخاشگري آنها و علت آن را براساس توضيحاتي كه ارائه شد شناسايي كنيم؛ و پرخاشگري را به صورت موردي برطرف نماييم.
-در مورد كودك پرخاشگري كه الگوپذيري عامل اين گونه رفتار او بوده، بايد روي الگوي كودك كار كرد و راههاي ديگري جز پرخاشگري را به آن الگو آموخت.
- اگر پرخاشگري در اثر ناكامي به وجود آمده باشد، بايستي كودك ناكام را در رسيدن به اهداف مطلوب و دوستداشتني كمك كنيم.
- در مواردي كه علت پرخاشگري اضطراب است، بايد از نگراني دروني و اضطراب كودك مطلع شويم. به كودكان مضطرب بايد فرصت صحبتكردن بدهيم تا نگراني خود را ابراز كنند و تا حد امكان بايستي سعي كنيم در جهت رفع نگرانياي كه آنها را آزرده است، قدم برداريم. ورزشكردن براي اين كودكان بسيار مؤثر است و باعث تخليه هيجاني ميشود.
- در كشمكشهاي دروني بايستي كودك را از حالت دوگانگي خارج ساخت. كمك به كودكان در تصميمگيري، باعث ميشود كه بياموزند به حالتهاي دوگانه دروني خود پايان بخشند.
- در پارهاي از موارد، كودك افسرده پرخاشگري شديدي از خود نشان ميدهد. در اين ميان لازم است به اين نكته پي ببريم كه او چه چيز دوستداشتنياي را از دست داده و چگونه ميشود مورد ازدسترفته را براي او جبران كنيم.
- در مورد پرخاشگري، شيطنت و مصرف دارو بايستي حتماً با پزشك متخصص ارتباط داشته باشيم تا كودك از نزديك مورد معاينه قرار گيرد.
- هنگامي كه كودك قرباني خشونت در مدرسه شده است، بايستي با مسئولان مدرسه صحبت كنيم و لازم است كه ايشان طبق قانون و مقررات خاص با كودكان خشونتگرا برخورد كنند؛ و نيز كودكاني را كه قرباني خشونت شدهاند براساس رفتارهاي خوبشان مورد تشويق و تاييد قرار دهند.
- چنانچه نوع پرخاشگري كودك خصمانه است، بايستي كودك را از آزار و اذيتكردن دور كنيم تا مجبور نباشد براي تلافي و انتقام، افراد ديگر را اذيت كند؛ و اگر پرخاشگري از نوع وسيلهاي است، بايستي راههاي ديگري را جهت مطرحكردن كودك برگزينيم تا او ناچار نباشد از روش خشونت براي جلب توجه استفاده كند.
نتيجهگيري
به طور كلي خشونت و پرخاشگري بيشتر عامل بيروني دارد و فقط در موارد خاص به علل دروني مربوط ميشود. والدين در درجه اول، بايستي محركهاي محيطي را كه باعث تحريك خشم و ايجاد خشونت در فرزندشان ميشود شناسايي و سپس براي رفع آن به كمك روانشناسان و متخصصان اقدام نمايند.
سروش بانوان - شماره 30 - خانواده ، كانون تربيت
توصیه هایی به والدین در هنگام برگشتن فرزندانشان از مدرسه
" امروز در مدرسه 20 گرفتی یا نه ؟! " 
بعد از حضور 4 یا 5 ساعته فرزند شما در مدرسه و فعالیتهای فکری و جسمی ، یادگیری ، پاسخ دادن به درس ، مراقبت از رفتار و رعایت انضباط ، بازی کردن ، شوخی کردن ، تشنه یا گرسنه بودن ، سرو کله زدن با دانش آموزان و غیره ، اکنون زنگ درب به صدا در می آید و فرزند شما با چهره ای عبوس و اخمو و حالتی ساکت و بی میل ، کیف و کتاب خود را گوشه ای انداخته و فکر فردای مدرسه را خواهد کرد ؛ یا برعکس ، شاد و خندان نزد شما آمده و سلام می کند ...
اولین برخورد و صحبتهای والدین با فرزندان هنگام ورود آنها به داخل منزل ، بسیار مهم بوده و در رفع خستگی و ایجاد احساسات خوشایند آنها یا برعکس ، تحت استرس قرار دادن آنها و شروع بدخلقی ، نقش موثری دارد . به برخی پرسشها و برخوردها والدین که ممکن است نامناسب و نامطلوب باشد ، توجه نمایید :( برخوردهای اول و بدون مقدمه با فرزند)
1- بیا ببینم ، چند تا 20 گرفتی ؟ ( فشار بدون مقدمه برای نمره)
2- دوستت فرهاد ، از ریاضی چه نمره ای گرفت ؟( ایجاد حساسیت یا حسادت)
3- امروز توی مدرسه ، بچه خوبی بودی یا نه ؟( خوب ، چه تعریفی دارد؟)
4- تو مدرسه دستشویی رفتی یا نه ؟ حتما" برو ! ( دخالت بیمورد)
5- آفرین امروز بچه خوبی بودی !( دروغ ! هنوز هیچ سئوالی نکردی یا چیزی به شما نگفته اند!)
6- دوستت افشین ، پرسشهای علوم را آورده بود ؟( سئوال بیمورد به کار مردم چکار داری؟)
7- جلو در وایستا ! نیا تو ، در مدرسه دست به چیزی که نزدی؟تمام لباسات رو بنداز تو ماشین !(بی ادبی به فرزند که سرتا پا کثیف است)
8- بازم مثل همیشه اخمو و کسل آمدی منزل!( انرژی منفی)
9- حتما" امروز نمره بدی گرفتی !(بدون اطلاعات قبلی)
10- امروز توی مدرسه شلوغ که نکردی ؟(تعریف شلوغ چیست؟)
11- این خوراکی مسخره چیه که خریدی ؟ چرا توی مدرسه نخوردی ؟(تو بی سلیقه ای و قبولت ندارم!)
12- معلم درس فلان ، امروز با تو لجاجت و بد رفتاری نکرده ؟(جبهه گیری در مقابل معلم و ایجاد حساسیت بیمورد در فرزند)
13- اگر یکبار دیگر اینطور بدخلق بیایی خانه ، میام به معاون مدرسه اطلاع می دم !( ترساندن فرزند از کارکنان مدرسه )
14- تو چقدر بی نظمی نمی دانم تو مدرسه چطور تو را تحمل می کنند ؟(دوست ندارم)
15- بگو ببینم امروز توی مدرسه خرابکاری نکردی؟(معنی خرابکاری چیه ؟)
16- اول بگو ببینم ،کارنامه دوستت حامد را دیدی یا نه ؟ ( حامد مورد حسادت قرار بگیرد)
و پرسشهایی از این نوع که در ثانیه های اول بازگشت فرزند به منزل ممکن است توسط برخی از والدین مطرح شود.
نمونه پرسشها و برخوردهایی که ممکن است مطلوب باشد :(هر پرسش از طرف یک ولی برای یک فرزند فرضی)
1- سلام خسته نباشی فرزندم !
2- سرماخوردگی ، اذیتت نکرد؟
3- امروز به فکرت بودم ، گقتم ببینم از خوراکیهات خوشت اومد؟
4- آفرین که دستات رو شستی
5- احسنت ، مثل همیشه مرتب و پاکیزه!
6- سلام ، از اینکه سرحال و شاداب برگشتی ، خوشحالم
7- نتیجه مطالعه دیروز عصرت ، خوب بود؟
8- زنگ ورزش خوش گذشت ؟ خسته نباشی
9- خسته نباشی ، تا دستات رو بشویی ، یه نوشیدنی برات حاضر می کنم
10- حدس می زنم روز خوبی توی مدرسه گذراندی
11- بعد از چند دقیقه استراحت ، " امروز بهترین خاطره تو از مدرسه ، چی بود ؟
12- گفتی آقای معلم ، تحقیقت رو قبول کرد ؟ آفرین ! می دانستم نتیجه مطالعه و تحقیق دیروزت خوب میشه!
و اظهار نظرها و صحبتهایی مشابه ، که این پرسش ها و برخوردها ، متناسب با سن و دوره تحصیلی و جنسیت دانش آموز باید تفاوتهایی داشته باشد . اما در برخی خانواده ها ممکن است نوع بر خورد با دانش آموز کلاس اول ابتدایی و فرزند دبیرستانی در هنگام ورود به منزل ، یکسان باشد ! واضح است که اگر از یک دانش آموز سال سوم دبیرستان بپرسیم : " چرا خوراکیهات رو نخوردی ؟" خود را از نظر والدین با یک مهد کودکی یا پیش بستانی ، یکسان تلقی خواهد کرد و مقداری دلخور می شود ، اینکه از خود خواهد پرسید : " اگر گرسنه بودم ، خودم عاقل بودم که خوراکی بخورم ! وقتی گرسنم نیست و یا ناهار مفصلی قبل از رفتن به مدرسه خورده بودم ، لزومی ندارد که چند نوع خوراکی که مامان مثل بچه های آمادگی برام گذاشته ، من با اجبار همه رو بخورم ، من که دیگر بچه نیستم ! www.zibaweb.com
از نظر خیلی از دانش آموزان زننده ترین و تکراری ترین سئوال والدین از فرزندشان که چندین دهه است که دارد تکرار می شود ، این است : " امروز چند تا 20 گرفتی ؟!" یعنی اگر 18 یا 19 باشد ، مورد قبول والدین نیست و او را دوست ندارند ! حتی مشاهده شده در سطح دبیرستان هم هنوز این سئوال و بازخواست هر روزه تکرار می شود . علاوه بر ایجاد حالت زدگی از نمره ، در برخی مواقع احساس و تصور منفی از خود ، در دانش آموزان بیش از پیش به وجود خواهد آمد . این سئوالات در بدو ورود فرزند به منزل ( حتی گاهی که کفشش را در نیاورده !) نشان از احوالپرسی و صمیمیت و توجه ندارد واز نظر فرزندان ، بهانه ای برای شروع سین جین و بازخواست محسوب می شود و این تصور در آنان به وجود خواهد آمد که من تو را به خاطر 20 دوست دارم !
از اینها گذشته در خیلی از موارد " سم تشویق " در هنگام ورود دانش آموز به منزل توسط برخی والدین تزریق می گردد ؛ مثال ؛
_مادر : بگو ببینم 20 گرفتی یا نه ؟ _فرزند : نه مادر ولی 17 گرفتم ! _مادر : نشد ! این دفعه باید 20 بگیری ! ( نمره قبلی فرزند 15 بوده و 2 نمره پیشرفت داشته است ، اما به این پیشرفت توجهی نشده و فقط 20 در نظر گرفته شده است ! )
خروج از منزل برای رفتن به مدرسه
تمام پرسشها و برخوردهای ذکر شده بالا را می توان هنگام خروج از منزل برای رفتن مدرسه در راهرو ، پشت دروازه ، توی حیاط منزل و غیره به نوعی از برخی والدین شنید ، گلایه های غیر رسمی دانش آموزان ( حتی در دوره راهنمایی و دبیرستان) از والدین خود ، حاکی از این است که ، توصیه ها و پیشنهادات و امر و نهی های تکراری هر روزه ، آنها را خسته کرده و برداشتشان این است که :
" تو هنوز بچه یا نادان هستی و مادر یا پدر به تواناییهای تو ایمان ندارد ! "
" امروز باید با نمره 20 برگردی !"
" اگر دستشویی داشتی ، حتما" بروی !"
"نباید خوراکیهات را به منزل برگردانی !"
" دقت کن ببین که معلم برای وحید ( شاگرد بغل دستی و پسر همسایه ) در درس فارسی چه نمره ای میزاره ! "
بهتر نیست به جای عبارات فوق نمونه ای از این حرفهای قشنگ گفته شود ؟ :
" با نام و یاد خدا و بسم الله از منزل خارج شو "
"پسرم ، یادت نره بگی ، لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم"
" برای اینکه از پرسش پای تخته هراس نداشته باشی ، قبلش ، چند بار صلوات بفرست و توکل به خدا کن"
" نگران نباش ، دیروز تمام سعی و تلاش خودت رو کردی و به خوبی مطالعه داشتی ، تلاش تو برای من مهمتر از گرفتن نمره 20 است "
"اگر نمره تو کمتر از نمره بغل دستیت شد ، نگران نباش و به او تبریک بگو ، امتحان بعدی یه مقدار بیشتر تلاش کن"
" الان که با این خوشحالی میری مدرسه ، امیدوارم همینجور سر حال و شاداب بیایی منزل "
شبکه ي مدرسه
بنياد دانش و هنر به منظور توانمندسازي جوانان و نوجوانان با فناوري هاي نو به ويژه فناوري ارتباطات و اطلاعات پايه گذاري شد.طرح هاي شبکه مدرسه، مراکز فناوري اطلاعات، حمايت از طرح هاي پايه اي براي توسعه فناوري ارتباطات و اطلاعات از جمله فعاليتهاي اساسي بنياد است.
کتابداران ايران
بانک هاي اطلاعاتي ، پيوند ها ،اخبار،کتاب، نشر و کتابداران از جمله بخش هاي اين سايت است.
آتشکده
اين سايت گنجينه اي از زيبا ترين آثار ادبيات فارسي درباره شاعران و معرفي آنهادر دوره هاي ساماني ، غزنوي، سلجوقي،مغول، تيموري و صفوي تا پايان دوره قاجار وبعد از آن است.
باشگاه نانو براي دانش آموزان
باشگاه نانو داراي اين عناوين است:
1- مقالات: مقالات محتواي اصلي آموزشي وب گاه را تشکيل مي دهد. روش هاي مختلفي براي تبين مفهوم نانو دانش ونانوفناوري وجود دارد.هريک از اين روشها از يک موضوع براي شروع آموزش و انتقال مفاهيم اوليه آغاز ميکنند.
2-فعاليت – مسابقه: اين فعاليت ها بر مبناي تجربيات کار گاه هاي آموزشي و نيزجست وجو د ر وب گاه هاي مشابه تعريف ميشوند.فعليته در سه دسته قابل ارايه اند:الف-فرايند هاي راهنما ب-شبيه سازي رايانه اي ج- سخت افزار هاي کمک آموزشي
3-گزارش – مصاحبه : در اين بخش گزارش هايي درباره ي وضعيت مطالعات و پژوهش در زمينه نانودانش و نانو فناوري در ايران ارائه شده است. همچنين مصاحبه هايي با استادان و محققان صورت گرفته است.
4- واژه نامه: واژه نامه ي انگليسي به فارسي و فارسي به انگليسي براي استفاده از وب گاه ايجاد شده است.
آيا فکر کردن به آن کلاس لخت و بي ريخت ناراحتتان مي کند؟ آيا به معلمي که کلاسش شاد و زيباست غبطه مي خوريد؟اگر اينطور است امسال قدم تازه اي برداريد. هر معلمي مي تواند با استفاده از تجربيات معلمان موفق، محيطي شاد و جذاب براي يادگيري درست کند.
اول از همه کارهاي مهم تر!
وقتي براي اولين بار پا درون کلاستان مي گذاريد با خودتان يک دفتر يادداشت و يک مداد برداريد. در درگاه بايستيد و نقشه پلان اتاق را بکشيد. در نقشه جاي تخته، وسايل، کمدها و پنجره ها را هم مشخص کنيد. قبل از اينکه به طور فيزيکي شروع به جا به جا کردن اشيا بکنيد، روي نقشه اي که کشيده ايد، اين کار را با شکلهايي که از کاغذ و به مقياس بريده ايد، انجام دهيد. براي اين کار مي توانيد از اين فلش استفاده کنيد. مسير رفت و آمد بچه ها، فضاي بين ميزها و ساير چيزها را در نظر بگيريد. وقتي نقشه تان را در کلاس واقعي پياده کرديد، بين ميزها راه برويد و سر ميز بچه ها بنشينيد تا مطمئن شويد همه راحت هستند و تخته را مي بينند.
1.جادوي رنگ
رنگ ها قيافه کلاستان را تعيين مي کنند. رنگي را انتخاب کنيد که برايتان جالب است و نشان مي دهد که شما از جو کلاس چه مي خواهيد: مي خواهيد آرام و آرامش بخش باشد؟ (به رنگ هاي آبي و سبز فکر کنيد) مي خواهيد شاد و خلاق باشد؟ (از رنگ هاي گرمسيري استفاده کنيد) مي خواهيد گرم و خانه مانند باشد؟ ( از رنگ هاي خاک و رنگهاي اصلي استفاده کنيد) از اين رنگها براي تابلوي آگهي هاي کلاس، جعبه ها و طبقه هاي کلاس و حتي فرش آن استفاده کنيد.
2.چند کاره !
تخته کلاس را به سه قسمت مساوي تقسيم کنيد و دور هر قسمت را با کاغذهاي رنگي تزيين کنيد. مثلا قسمت صورتي تخته را به روز تولد بچه ها اختصاص دهيد و از بچه ها بخواهيد راجع به تولدشان روي آن بنويسند و نقاشي کنند. قسمتي هم مي تواند براي ساختن داستان مورد استفاده قرار بگيرد.
3.چيز جديدي را امتحان کنيد.
يکي از جذابيت هاي چند کار کلاس مي تواند "درخت لوله اي" باشد. کمي لوله PVC بخريد و آن را شکل يک تنه درخت در تخته سه لا نصب کرده و کلاس بر پا کنيد. روي ميله را سوراخ کنيد و با ميله يا هر چيز مناسب ديگري براي آن شاخه بسازيد. کيف ها يا کيسه هاي کوچک پلاستيکي به هر شاخه آويزان کنيد و در آن بازي، فعاليت و کتاب بگذاريد. کار دستي هاي بچه ها مي تواند آنجا آويزان شود. با چيزهايي مثل برگ و کاغذ هم مي توان آن را تزيين کرد.
4.ديگران را هم شريک کنيد!
بهتر است که تمام کار تزيين کلاس را خودتان انجام ندهيد. از بچه ها بخواهيد در کار انتخاب رنگ ها و جاي وسايل و حل کردن مشکل انبار کردن چيزها به شما کمک کنند. اين باعث مي شود آنها نسبت به کلاسشان احساس تملک و غرور کنند و درس بزرگي هم در حل مساله بگيرند. بهتر از همه اينها اين کار خيلي خلاق است.
بچه ها مي توانند با کمک بزرگترها ديوار کلاس را مثلا به شکل اقيانوس رنگ کنند و از نتيجه کار لذت ببرند.
5.يک ابتکار ساده
مي توانيد از يک تابلوي نگه دارنده کارت و يک کارت براي هر دانش آموز، مثل اداره ها، براي حضور و غياب استفاده کنيد. گرداندن هر کارت يعني بچه سر کلاس است! مي توانيد پشت هر کارت براي بچه ها پيام تشويق کننده اي هم بنويسيد.
6.يک مرکز ارزان!
بعضي وقت ها نمي توانيم هر گوشه کلاس را به يک مرکز يادگيري اختصاص بدهيم ولي مي توانيم با چند سبد و سطل پلاستيکي که هر کدام بازي ها و وسايل کمک آموزشي را نگه مي دارند به بچه ها حس شرکت در يک فعاليت يادگيري مهم را بدهيم.
7.روي بچه ها تمرکز کنيد
براي هفته اول سال براي هر بچه شکل يک خانه را فتوکپي کنيد. بچه ها مي توانند خانه ها را طوري تزيين کنند که نماينده آنها باشد. مي توانند روي آنها درباره خودشان بنويسند بعد اين خانه ها را به تابلوي کلاس بزنيد تا بچه ها همديگر را بهتر بشناسند.
انسان موجودي اجتماعي است که نيازها و خواست هاي او جز با همکاري و همياري و تبادل نظر فکري برآورده نمي شود. انسان با کمک و همفکري توانسته است به اختراعات و اکتشافات بزرگ و بهره برداري از آن دست يابد و پيشرفت علم و تکنولوژي هرچه بيشتر اين کار جمعي و تبادل اطلاعات وآرا و نظرات را در ميان انسان ها ملت ها و دولتها بيشتر و بيشتر مي نمايد.
تصميم گيري هاي اجتماعي در ابعاد مختلف سياسي، فرهنگي و اقتصادي وقتي دقيق تر و درست تر خواهد بود که افراد صاحب نظر در تنظيم آن بيشتر شرکت داشته باشند و تصميم ها هرچه بيشتر در معرض نظرخواهي و تبادل افکار و انديشه هاي مختلف قرار گيرند. برخورد انديشه ها به صورت پيوسته و صحيح مي تواند نقايص و نارسايي هاي تصميم گيري و اجرا در مجامع مختلف از بين ببرد ونتايج به دست آمده را هر چه کامل تر و دقيق تر نمايد.
اين موضوع را هم عقل مي پذيرد و هم تجربه تاريخي تاييد مي کند که همواره چند فکر بهتر از يک فکربوده و تصميمي که از تبادل نظرات و برخورد انديشه هاي افراد مختلف به دست آيد کامل تر و بهتر از تصميمي است که به وسيله يک فرد و بدون مشورت ديگران گرفته شده و اين همان فلسفه وجودي شور و شورا در سازمان ها و موسسات و جوامع مختلف مي باشد.
اهميت مشاوره و شورا دراسلام
اسلام که کامل ترين و بهترين قوانين را براي حرکت انسان به سوي سعادت و خوشبختي دار است و براساس سرشت انسان استوار بوده و رشد انسان و جامعه انساني را درحرکت به سوي کمال مطلق که همان الله است تضمين مي کند، قطعاً نه اهميت مشاوره و شورا را درتعالي جوامع انساني ناديده نگرفته بلکه به اندازه اي به آن ارج نهاده که حتي يک سوره به نام شورا نام گذاري شده است. به منظور نشان دادن ديدگاه قرآن نسبت به شکوفايي استعدادها و تبلور و تصفيه انديشه ها در رابطه با مشاور و شورا لازم است به منابع اسلامي درخصوص اين موضوع رجوع کنيم تا قبل از هر چه چيز ضرورت وجودي شورا و اهميت آن از نظر اسلام روشن شود.
الف- قرآن
قرآن در سه جاي مختلف به شور و شورا به صورتهاي گوناگون اشاره کرده است که يکي از آنها را بيان مي کنيم. اول: سوره بقره آيه 233- دوم: سوره آل عمران آيه 159- سوم: شورا آيه 38
و الذين استجابوا لربهم و اقامو الصلوه و امرهم شوري بينهم و مما رزقناهم ينفقون
و آنان که دعوت پروردگار را اجابت کردند و بر پاي داشتند نماز را و کارشان با مشورت يکديگر است و آنچه روزي داديمشان انفاق مي کنند.
ب - سخنان پيامبر و ائمه عليه السلام
پيامبر و امامان بزرگوار درجاهاي مختلف اهميت شور و شورا بيان کرده اند که ما در اينجا به ذکر دو مورد بسنده مي کنيم.
1- لامظاهره اوثق من المشاوره ولاعقل کالتدبير.
هيچ پشتيباني قوي تر از مشورت نيست و هيچ عقلي بهتر از تفکر و تدبير نيست.
پيامبر صلي ا... عليه و آله
بحار الانوار، ج 75، ص 100، حديث 17)
2- آفه المشاوره انتقاض الاراء. آفت مشورت، شکستن راي هاست.
علي عليه السلام-غرر الحکم و دررالکم ج 1 فصل 16ص 305 ص 13)
مشورت و جايگاه آن درمدرسه
شورا و مشاوره يکي از مباحث مهمي است که در فرهنگ اسلامي مورد توجه خاص قرارگرفته است. مشورت با مردم درمسائل مختلف زندگي و جامعه باعث رسيدن به راه حل هاي بهتر و دقيق تر و جلوگيري از تکرار اشتباهات مي باشد. يکي از ارکان مهم جامعه مدرسه مي باشد. که تصميم گيري صحيح مبتني بر تعليم و تربيت اسلامي در آن از اهميت ويژه اي برخوردار است. دراين تصميم گيري مسئولين مدرسه و معلمين نقش ويژه اي را ايفا مي کنند. که تحت عنوان شورا مي توان آن را مورد بررسي و نقد قرارداد.
شوراي معلمان جمعي است از معلمان و اداره کنندگان مدرسه که به منظور بحث و تبادل نظر و هماهنگي درامور آموزشي، پرورشي واداري آموزشگاه و تامين مشارکت معلمان درحسن جريان آموزشي، پرورشي و اداري مدرسه تشکيل مي گردد.
دنياي پر تحول امروز با تغييرات سريع و مداوم همراه است. پاسخگويي به نيازهاي امروز و فرداي دانش آموزان ايجاب مي نمايد که دانش روز، در قالب روش هاي متناسب و جديد به دانش آموزان ارائه گردد.
تغيير و تحول در محتوا و روش، بدون مشورت و کمک متقابل معلمان با يکديگر امکان پذير نيست و اين امر در شوراي معلمان که محيطي براي تبادل تجربه هاست، بهتر تحقق مي يابد.
براي دست يابي به اين نياز لازم است شوراي معلمان را تجهيز کرد و جوي را درمدرسه ايجاد نمود که در آن آموزش بامحيط اجتماع و تحولات آن انطباق يابد.
اهداف وفوايد شوراي معلمان:
1- محلي براي بالابردن مهارت و کارايي معلمان در اثر آموزش در شورا
2- موقعيتي براي بهبود جو سازماني و افزايش روحيه کارکنان و ايجاد الفت بين آنها
3- محلي براي بازگويي، تجزيه و تحليل و بررسي هدف هاي تعليم و تربيت درکل و اهداف مدرسه در جزء.
4- وسيله اي سودمند براي هدايت و راهنمايي همکاران جوان و آماده سازي معلمان جديد.
5- محلي براي تصحيح روش ها.
6- امکاني براي ارزيابي افراد از خود و ديگران.
7- محلي براي بررسي مسائل آموزشي، درسي، رفتاري و اخلاقي دانش آموزان.
8- ايجاد احساس شخصيت و مسئوليت در معلمان.
در مشورت کردن، محاسني همچون تفقد از نيروها و دخيل کردن آنها در تصميم سازي، شکوفايي استعدادها گزينش بهترين راي، ايجاد انگيزه و علاقه براي اجراي تصميم نهايي، نهفته است.
راهبردهاي بهبود و غني سازي شوراي معلمان
- افزايش اطلاعات معلمان از اهميت و نقش شورا و وظايف و اختيارات آنها.
- تشکيل شورا با برنامه و اطلاع و دعوت قبلي باشد و ساعت شروع و خاتمه آن با استفاده از نظرات معلمان تنظيم و اعلام شود.
- مشخص نمودن موضوعات مورد بحث در جلسات، تا شرکت کنندگان بتوانند اطلاعاتي در زمينه بحث موردنظر جمع آوري کنند.
- مشخص نمودن مکان شورا و توجه به مواردي از جمله گنجايش، نور، دما، صندلي، وسايل صوتي، دور از سر و صدا بودن و...
- اختصاص لحظات اوليه شورا به شنيدن نقطه نظرات همکاران.
- متکلم وحده نبودن مدير در جلسات شورا.
- تنظيم برنامه هاي شورا به نحوي که علاقه معلمان رابه فعاليت هاي حرفه اي افزايش داده و باعث ايجاد انگيزه شود.
- انتخاب دبير جلسه براي نوشتن گزارش هر جلسه و تعيين رابط ميان مدير و معلمان به منظور طرح نظرات معلمان و مشخص کردن موضوع نشست بعد.
- تشکيل شورا به منظور آشنايي و آگاهي معلمان از شيوه نامه ها، قوانين، شرح وظايف، امتحانات، نظام نمره دادن،الگوهاي تدريس، روش هاي نوين ارزشيابي و نحوه فعال سازي دانش آموزان در فرآيند آموزش.
- بحث در مورد دانش آموزان مشکل دار و ارائه راه حل هاي مناسب و مطلوب به منظور حل مشکلات اين گونه دانش آموزان، مطرح نمودن مشکلات واقعي مدرسه و تبادل نظر پيرامون حل آنها.
- پيگيري مداوم تصميمات اتخاذ شده در جلسات شورا
- اداره کردن شورا توسط معلمان به صورت نوبتي.
- بحث و تبادل نظر در خصوص تقويت روابط مربيان، معلمان و اولياي دانش آموزان.
- برگزاري جلسات منظم و مستمر، و بيان اهداف آموزش، انتظارات مدرسه از کارکنان، ملاک هاي دقيق ارزشيابي از عملکرد و راه هاي باز خورد آن به وضوح و به طور روشن.
- تشکيل شوراي معلمان به صورت کارگاه آموزشي به نحوي که استاد از خارج و دستيار از خود معلمان باشد.
- تشکيل شورا در قالب بازديد از مراکز علمي (در خارج از مدرسه) و بحث و نقد مشاهدات.
- تشکيل جلسه به منظور آگاهي از مشکلات معلمان (در صورت قابل طرح بودن) و بحث و تبادل نظر در مورد حل مشکلات.
- شرکت مدير در جلسات شوراي مدرسه و فرصت دادن به معلمان براي اظهار نظر خود، و هدايت جلسه به هدف مشترکي که هست و نتيجه گيري لازم از هر جلسه.
- برخورد مناسب مدير مدرسه با نظرات معلمان.
- برگزاري جلسات به منظور رسيدن به هدف نه انجام وظيفه و ظاهرسازي و به خاطر رفع تکليف.
- تدريس معلمان در شورا به صورت نوبتي به منظور مجهز شدن معلمان به الگوهاي برتر تدريس.
- نمايش فيلم هاي تربيتي و آموزشي در شورا و بحث و تبادل نظر درباره آن ها.
- دعوت از مسئولان اداره جهت شرکت در جلسات شورا به منظور آشنايي نزديک با مسائل، مشکلات و نقطه نظرات معلمان.
- با اجتناب از طرح مسائل حاشيه اي، نگذاريم مدت زمان جلسات شورا طولاني، و باعث خستگي همکاران شود.
- دعوت از استادان مجرب و متخصص در خصوص آموزش مسائلي نظير نحوه تهيه طرح درس، نحوه تدريس، نحوه به کارگيري فن آوري و...
-عدم سرزنش و تحقير معلمان توسط مدير مدرسه در جلسات شورا.
- ارائه مقالات علمي توسط معلمان در شورا و آشنا کردن معلمان با ساير موسسات علمي و آموزشي.
- دعوت از صاحب نظران مسائل تربيتي و مسئولان شهر،براي پربار کردن جلسات شورا.
- تاکيد به وقت شناس بودن شرکت کنندگان، آشنايي با موضوع بحث، ارائه تجربيات خود و احترام به نظرات و عقايد ديگران.
- مطرح نمودن مشکلات شغلي معلمان، از جمله روش هاي نوين تدريس، روش هاي آزمون سازي، طراحي و توليد وسايل کمک آموزشي و نحوه استفاده از آن ها در جلسات شورا.
- تنظيم محتواي شورا به گونه اي باشد که علاوه بر افزايش اطلاعات علمي و حرفه اي، به طرح خلاقيت و ابتکار معلمان بپردازد و به حل مشکلات آنان کمک کند.
- دعوت از اولياي متخصص دانش آموزان در جلسات شوراهاي پايه اي براي رفع مشکلات آموزشي و پرورشي.
- اداره کننده جلسه بايد وقت شناس خوش برخورد، مسلط به مسائل مورد بحث و بي طرف باشد. ضمنا توانايي اداره جلسه را داشته باشد.
- ارائه مطالب مورد بحث در هر جلسه شورا به صورت مکتوب به مدير مدرسه و پيگيري مدير براي رفع مشکلات مطروحه در شورا.
منابع:
1- دکتر جاسبي، عبدالله، شورا و مشاوره در اسلام، نشر علوم تربيتي، فصلنامه علمي و پژوهشي دانشکده علوم تربيتي دانشگاه تهران- سال يازدهم، شماره (1-2)، 1367
2- حسيني، سيدمهدي، مشاوره و راهنمايي در تعليم و تربيت اسلامي، انتشارات اميرکبير تهران 1364
3- صافي، احمد، مديريت و نوآوري در مدارس، انتشارات سازمان انجمن اوليا و مربيان، تهران، چاپ دوم، بهار .1378
4- قرائتي، محسن، 300 اصل در مديريت اسلامي برگرفته از تفسير نور، مرکز فرهنگي درس هايي از قرآن، چاپ اول، زمستان .1384
5- گروه آموزشي مديران، راهبردهايي در مديريت آموزشگاهي، دفتر آموزش عمومي وزارت آموزش و پرورش، چاپ دوم، .1379
6- ماهنامه رشد مديريت مدرسه، دوره چهارم، شماره 37، تابستان .1385
7- ماهنامه رشد مديريت مدرسه، دوره چهارم، شماره 35، فروردين ماه .1385
8- ماهنامه رشد مديريت مدرسه، دوره پنجم، شماره 43، اسفندماه .1385
9- ماهنامه رشد مديريت مدرسه، سال دوم، شماره 11، آذرماه .1382
10- ملکي، محمد، شورا در اسلام، ناشر نهضت زنان مسلمان، .1359